Brčko distrikt nastaje kao rezultat arbitražne odluke iz 1999. godine i predstavlja posebnu administrativnu jedinicu Bosne i Hercegovine pod međunarodnim nadzorom. Upravo zbog toga status Brčkog kao distrikta počiva na principu političke neutralnosti i ravnoteže između entiteta.
To naravno nije spriječilo institucije manjeg bh. entiteta da, u naletu razvlačenja institucionalnih mogućnosti kako na međunarodnom tako i na domaćem planu, izgrade i finansiraju objekat pod nazivom “Srpska kuća”, vrlo dobro znajući da će takvim potezima izazvati nelagodu u dijelu BiH za koji se tvrdi da je primjer multietničkog djelovanja bez izazova sa kakvim se susreće ostatak državnih institucija.
Vlada RS-a prvobitno je kupila napušteni objekat kockarnice i hotela u Brčkom za potrebe Ugostiteljskog servisa RS-a. No, onda je tom objektu dat naziv “Srpska kuća”. Nimalo iznenađujuće za vrijeme u kojem se nalazimo.
Predstavljena kao kulturni i administrativni centar namijenjen očuvanju identiteta Srba u Brčkom, no jasno je da objekat takvog naziva služi puno dubljoj svrsi. U njega je Vlada RS-a smjestila filijale Porezne uprave, Fonda PIO i Kancelariju Vlade RS-a. Ključno pitanje koje se postavlja jeste može li jedan entitet graditi i upravljati institucijom u distriktu koji nije pod njegovom nadležnošću.
“Srpska kuća” očigledno je pokušaj stvaranja institucionalnog uporišta Republike Srpske u Brčkom, što bi dugoročno moglo narušiti princip neutralnosti distrikta.
Dodatne kontroverze prate i pitanje zemljišta na kojem je objekat izgrađen, kao i procedura kroz koju je projekat realizovan. No, tu je gradonačelnik Brčkog Siniša Milić, iz Glavnog odbora SNSD-a da pojasni kako je Vlada RS-a samo vlasnik objekta izgrađenog na osnovu prava građenja, a ne zemljišta te objašnjava kako je objekat BH Telecoma također na zemljištu distrikta.
Ipak, sasvim je jasno da se ne radi o istim pravnim stvarima. BH Telecom je telekom kompanija, dok su u “Srpsku kuću” smještene filijale institucija manjeg bh. entiteta.
Supervizor za Brčko distikt Louis Crishock, istakao je kako će uklanjanjem natpisa “Srpska kuća” osigurati pozitivno okruženje za dijalog o drugim pitanjima vezanim za taj objekat jer taj naziv nije u skladu sa multietničkom strukturom Brčkog.
Građani Brčkog pozivaju OHR da poništi sve odluke, akte i dozvole koje se odnose na upotrebu nekretnine spornog naziva jer je očigledno da se radi o pokušaju destabilizacije distrikta te o presedanu koji otvara prostor za jačanje entitetskog utjecaja u Distriktu Brčko koji bi po svojoj prirodi trebao ostati izvan takvih projekata.
Brčko distrikt BiH je jedinstvena administrativna jedinica lokalne samouprave pod suverenitetom BiH.
U političkom narativu vlasti RS-a “Srpska kuća” predstavlja simbol institucionalnog prisustva i zaštite “srpskog identiteta” u Brčkom, ali je sasvim jasno da se radi o projektu koji prelazi granice kulturne politike i ulazi u sferu strateškog pozicioniranja entiteta u jednom od najosjetljivijih prostora Bosne i Hercegovine.
Brčko distrikt je još Dejtona posmatran kao ključna tačka stabilnosti države. Upravo zbog toga svaki pokušaj političkog redefinisanja odnosa snaga u distriktu izaziva pažnju domaće i međunarodne zajednice. Stoga, “Srpska kuća” nije samo pitanje objekta ili kulturnog projekta već je simbol mnogo šire rasprave o djelovanju i političkim namjerama manjeg bh. entiteta.
Projekat poput “Srpske kuće” ne može se posmatrati samo kroz prizmu imovinsko-pravnih odnosa ili formalnog vlasništva nad objektom.
Suština leži u činjenici da se kroz taj objekat pokušava instalirati institucionalna infrastruktura jednog entiteta u prostoru koji bi po definiciji morao ostati izvan entitetskih političkih projekata, pa takva praksa dugoročno stvara presedan. Ukoliko bi se dopustilo da entitetske institucije otvaraju svoje filijale u Brčkom i da kroz različite forme institucionalnog prisustva grade politički utjecaj, to bi značilo tiho mijenjanje karaktera distrikta koji je upravo zbog svoje neutralnosti uspostavljen kao kompromis između dva entiteta.
Poseban problem predstavlja činjenica da se ovaj projekat uklapa u širi politički obrazac djelovanja vlasti SNSD-a unutar Republike Srpske. Godinama se kroz različite poteze pokušava proširiti institucionalni domet entitetskih struktura izvan formalnih ustavnih nadležnosti, kroz paralelne kancelarije u inostranstvu, lobističke mreže ili kroz pokušaje jačanja entitetskog prisustva u osjetljivim tačkama države.
Izvor: STAV