Danas se navršilo 26 godina kako je tadašnji visoki predstavnik Volfgang Petrič nametnuo svoju odluku o uspostavljanju Brčko distrikta, objavljenu u “Službenom glasniku BiH”, broj 9/2000.
Petrič je to učinio pozivajući se na protivpravnu odluku američkog advokata Robertsa Ovena iz marta 1999. godine, koji je umjesto da odluči o predmetu arbitraže, a to je pitanje kojom linijom će ići granica između Republike Srpske i Federacije BiH u Brčkom, samovoljno stvorio Brčko distrikt, davši mu iste državne nadležnosti i organe vlasti (ustavne, zakonodavne, izvršne i pravosudne) koje na svojoj teritoriji imaju Republika Srpska i Federacija BiH.
I dosljedno toj svojoj samovolji pomenuti američki advokat je, prostim jezikom rečeno, napisao u svojoj odluci da sebi daje pravo i da, ako se ne bude poštovala njegova odluka, oduzme cijelo područje Brčkog onoj strani (Srpskoj ili Federaciji) koja ne bude poštovala njegovu odluku i dodijeli ga onoj drugoj strani.
Nedugo nakon toga, sredinom 2002. godine, završio sam moju knjigu pod naslovom “Pravna priroda i položaj Brčko distrikta u Bosni i Hercegovini”, koja je objavljena u septembru 2002.
U knjizi sam između ostalog istakao (str. 259):
“da Brčko distrikt ima samostalnu, od druga dva entiteta potpuno nezavisnu organizaciju javne vlasti na svojoj jasno omeđenoj teritoriji, kao i sopstveni, od ostala dva entiteta nezavisni pravni sistem u čiju egzistenciju i funkcionisanje se ne mogu miješati Republika Srpska i Federacija BiH. …ovo su najbitnije odrednice koje Brčko distriktu daju entitetsku pravnu prirodu, jer se u tom najvažnijem dijelu ovaj distrikt suštinski ni po čemu ne razlikuje od Republike Srpske i Federacije BiH”.
Vrijeme i događaji koji su uslijedili nakon toga samo su potvrdili i dodatno učvrstili citirana zapažanja o entitskoj prirodi Brčko distrikta, tako da se, kako napisah (str. 160) u mojoj drugoj knjizi o Brčkom iz 2011. godine, pod naslovom “Pravna priroda Brčko distrikta deceniju poslije”, može zaključiti kako je projektom zvanim Brčko distrikt prekinut teritorijalni integritet Republike Srpske i otežano njeno normalno funkcionisanje do mjere koja obesmišljava Republiku Srpsku.
U prilog tome navešću samo nekoliko iz čitavog niza primjera koji to potvrđuju, na šta je bespogovorno i sluganski pristajala aktuelna vlast u Republici Srpskoj i njeni emisari u vlasti i političkom životu Brčkog.
Svakako najvažniji primjer za to je Amandman I na Ustav BiH, kojim je 2009. godine tadašnja i sadašnja vlast Republike Srpske pristala da i Ustavom BiH bude prihvaćena protivpravna odluka američkog advokata Robertsa Ovena.
Učinjeno je to tako što u Amandmanu I na Ustav BiH piše da Brčko distrikt ima ovlaštenja i položaj kako su određeni odlukom navedenog advokata, a to znači, kako je prethodno objašnjeno, da ima iste nadležnosti kakve imaju Republika Srpska i Federacija BiH na svojim teritorijama.
Tim amandmanom obavezan je, snagom ustavne norne, Ustavni sud BiH da pruži pravnu zaštitu položaju i nadležnostima Brčko distrikta svaki put kada bi na njih bilo atakovano od strane institucija BiH ili institucija Republike Srpske, odnosno Federacije BiH.
Takvom ustavnom normom, kakva je jedinstvena u svijetu ustavnosti, zacementirane su vlast, odnosno sve ustavne nadležnosti Brčkog. Drugim riječima, može, recimo, Parlamentarna skupština BiH da donese kakav želi akt, ali ako njime zakroči u ono što je nadležnost Brčkog, a ne BiH, Ustavni sud BiH je dužan da na zahtjev većine poslanika Skupštine Brčko distrikta, koja uključuje najmanje jednu petinu poslanika iz reda svakog od konstitutivnih naroda u Skupštini Brčkog, poništi takav akt Parlamenta BiH kako bi zaštitio ustavne nadležnosti Brčko distrikta. Sve to jednako tako važi i ako bi do povrede nadležnosti Brčko distrikta došlo odlukama institucija Republike Srpske, odnosno Federacije BiH.
Jednako kao što su konstitucionalizovani položaj i nadležnosti ovog distrikta, konstitucionalizovana je (poustavljena je) i organizacija njegove vlasti, koja je zaokružena stvaranjem ustavnog suda Brčko distrikta. Ali, kao što se i današnje Brčko, umjesto pravog naziva, naziva trećeg entiteta, maskira imenom distrikta, tako se i njegov ustavni sud krije iza naziva Apelacioni sud Brčko distrikta. Kao što se i iza naziva Statut Brčko distrikta krije ustav Brčkog.
Međutim, obje te mimikrije razotkriva temeljna spoznaja o suštini ustavnog sudovanja. Naime, kada se sudu da nadležnost da ocjenjuje da li je zakon u skladu sa ustavom, ili sa Statutom Brčkog, onda je taj sud ustavni, a ne apelacioni sud, kao što ni Statut Brčkog nije to, već ustav Brčkog, budući da ono sa čim zakon mora biti u skladu nije ništa drugo do ustav.
Tako, dakle, Brčko distrikt ima svoj Zakon o postupku ocjene usklađenosti propisa Brčko distrikta, koji je 2010. godine nametnuo Rafi Gregorijan, tadašnji američki supervizor za Brčko, koji je odredio da je Apelacioni sud Brčko distrikta nadležan da ocjenjuje da li je bilo koji zakon Distrikta, podzakonski akt ili bilo koji drugi pravni akt bilo koje institucije Distrikta u skladu sa Statutom (čitati ustavom) Brčko distrikta.
I zato, između ostalog, i Ustavni sud BiH u svojoj odluci, broj U-34/22 od 23.3.2023. godine, kaže (stav 22. obrazloženja te odluke) da:
“…prema odredbama (navedenog zakona supervizora za Brčko) Apelacioni sud Brčko distrikta je jedini nadležan da ispita da li su odredbe određenog pravnog akta Brčko distrikta usklađene sa Statutom Brčko distrikta.
Osim Apelacionog suda Brčko distrikta niti jedan drugi sud u BiH nema nadležnost da ispituje da li su određeni pravni akti u skladu sa Statutom Brčko distrikta. TO SE ODNOSI I NA USTAVNI SUD BiH, KAO I NA USTAVNE SUDOVE ENTITETA”.
Tako je, dakle, zaokružen i zacementiran i ovaj dio priče o Brčko distriktu, koji se odnosi na cjelokupnu organizaciju i funkcionisanje njegove vlasti.
Ona je, kako govore navedeni, ali i brojni drugi primjeri, potpuno nezavisna i samostalna u odnosu na ostala dva entiteta, a po količini i kvalitetu je jednaka javnoj vlasti koju ostala dva entiteta vrše na svojim teritorijama.
Na kraju, mada ne i manje bitno, vrijeme od protivpravnog nastanka ovog distrikta do danas je potvrdilo da Brčko distrikt ima i svoju teritoriju, čime je srušena fikcija o navodnom kondominijumu Republike Srpske i Federacije BiH nad tom teritorijom. Nema većeg dokaza za rušenje te fikcije od onoga što je propisano članom 150. Krivičnog zakona Brčko distrikta.
Tom odredbom je propisano krivično djelo ugrožavanja TERITORIJALNE CJELINE Brčko distrikta, za koje će se izreći kazna zatvora od najmanje pet godina, svakome:
“Ko upotrebom fizičke sile ili prijetnjom upotrebe fizičke sile pokuša da otcijepi dio teritorije Brčko distrikta ili DA DIO NJEGOVE TERITORIJE PRIPOJI JEDNOM OD ENTITETA”.
Rečenom samo treba dodati da je aktuelna vlast Republike Srpske u decembru 2011. godine odlukom Vlade ukinula granicu Republike Srpske u Brčkom.
Sve u svemu, to je Brčko danas.
Dr Milan Blagojević
Izvor: rtvbn