Hajka oko “Srpske kuće” ne prestaje već nekoliko mjeseci, a svoju kulminaciju u medijskom diskursu dostiže izjavom gradonačelnika Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, g. Siniše Milića kako “od kad je svijeta i vijeka u Brčkom postoji naselje Srpska varoš i sada nekome smeta naziv Srpska kuća”. Sličnu izjavu dao je i Milorad Dodik rekavši da je “Srpska varoš u Brčkom istorijska činjenica i da ne vidi šta je sporno u imenu „Srpska kuća“.
Da bismo bolje razumjeli i raščarali ove “šifre” historiografskih hijerofanija Brčkog o kojima nam intelektualni bardovi povijesne znanosti iz SNSD-ovog Instituta za alternativnu povijest govore, potrebno je da se vratimo u period “od kad’ je svijeta” – dakle, u period nastanka prvih prokariotskih anaerobnih oblika života, kada nastaje i poprilična većina svega onoga što je “srpsko”. Međutim, kako bi to oduzelo previše vremena i istrošilo previše stranica u srpskom Word dokumentu, fokusirat ćemo se samo na period od osmanske uprave nad Brčkom pa do ključnog trenutka kada dotadašnja “Varoš mahala”, čudnovatim zgodama dobija prefiks “Srpska”.
Taj dio grada, kako je poznato iz svih dostupnih arhivskih dokumenata kasnoosmanskog perioda, primarno je nosio naziv Osama, da bi svojevremeno nosio naziv Pustokraj, Pustokrača i Pustopoljana, a zatim da bi tijekom 1821. godine u Brčkom bile formirane četiri mahale i to: Atik mahala, Džedit, Karanfil i Varoš-mahala. Takav naziv dali su joj stanovnici ove mahale i pod tim imenom ostat će i u austro-ugarskom periodu, dok je u kasnom austro-ugarskom periodu pojedini srpski kroničari u “Spomenici crkveno-školske opštine Brčko”, počinju nazivati “Stara varoš “jer je baš tu, prema njihovom poimanju kriptičkog simbolizma, nastalo Brčko, a ne na ušću Brke u Savu.
Naziv Varoš-mahale, u gruntovnim knjigama može se vidjeti i u 1888. godini, zatim 1892., pa sve do konca 1918. godine. Jedan od zanimljivih detalja vezanih upravo uz spominjanje imena Varoš-mahale jeste i jedan javno dostupan dokument, odnosno Zapisnik Gradskog poglavarstva Brčko iz 1910. godine u kojem se navodi sljedeće:
„Za potrebe proširenja bolnice 1910. godine kupljeno je zemljište od braće Hadži Osmana i Hadži Rame Mušanovića, za cijenu od 10 000 kruna. Završen je i probni rad gradske elektrane te se pristupilo realizaciji projekta rasvjete grada, za šta je dozvolu dobilo Union društvo. Izgrađen je i trotoar radi proljepšanja grada pred šljivskom fabrikom Filijale Zemaljske banke (Landesbank) u Varoš-mahali.“ (ZVS-191-1911-47-612 ; Imovinski predmeti, inventar, zemljišni predmeti i sporovi gradnje objekata, Brčko).
Dakle, jasno je kao za sunčanoga ljetnoga dana u podne, da 1910. godine naselje Varoš-mahala, ne nosi naziv “Srpska”. Međutim, nekoliko godina kasnije, situacija se ipak malo mijenja. Stvaranjem Kraljevine SHS, dakle 1918. godine, istovremeno se naziv “Srpska varoš” pojavljuje i u Brčkom, Bijeljini, Zvorniku, Mostaru, Tuzli i širom Bosne i Hercegovine, odnosno u naseljima i dijelovima grada oko srpske pravoslavne crkve. Međutim, pojedini srpski kroničari poput arhijerejskog namjesnika u Brčkom Rajka Sofrenovića, u svojim zabilješkama godinama kasnije, upotrebljava naziv za Srpsku varoš “Stara Varoš”, opet sugerirajući da je na tom dijelu grada i nastao sami grad Brčko.
Bilo kako bilo, u jednome je prof. dr. Dodik u pravu, a to je da je ime “Srpska varoš” postalo “istorijska činjenica”, doduše iskonstruirana, ali ipak, u neku ruku, barem toponimska činjenica. Međutim, zašto je u ovom kontekstu napravljena pojmovna korelacija između “Srpske varoši” i “Srpske kuće”?
Naravno da to nije slučajni lapsus ili bezazlena dosjetka, već je upravo suprotno – do srži planski, konstruirano, ideologemsko i konzistentno naturalizacijsko djelovanje, kako je to sasvim precizno objasnio njemački filozof Karl Mannheim u svom kapitalnom djelu “Ideologija i utopija”. Mannheim ovo djelovanje naturalizacije sasvim ogoljava i objašnjava ga kao mehanizam kojim se povijesne i društvene konstrukcije pretvaraju u “prirodne”, “biološke” datosti i činjenice, pa čak i ontologijske nužnosti.
Drugim riječima, nešto što je produkt vještačkog, konsenzualnog i zamišljenog, datog u određenom i konkretnom povijesnom trenutku, ovim suptilnim ideologijskim procesom postaje nešto što je “odvajkada”, “od kada je svijeta i vijeka”, od praiskona ; nešto što je prirodna datost i aksiom koji je toliko očit da ga se više ne treba ni dokazivati, baš poput “srpske varoši” i “srpske kuće”, “srpske planine” ili “srpske pepeljare”, koja više nije objekt nežive prirode, već ontološka datost te nacije. Zato je veoma važno za SNSD-ove rukovodioce da je “Srpska varoš” oduvijek bila “srpska”, te da će isto tako za pedeset ili stotinu godina “srpska kuća” biti oduvijek “srpska” – od kada je svijeta i vijeka – za “srpske goste”, u “srpskoj odjeći”, u “srpskim autima” i na “srpskoj zemlji”, a bošnjačko i hrvatsko uho se na tu biološku datost trebaju, vremenskom distancom, podsvjesno naviknuti.
Da ne bi bilo zabune, srpski narod i njegovi rukovodioci imaju svako moguće pravo da koriste svoje nacionalno ime bilo gdje, u bilo kojem mjestu, na objektima u njihovom vlasništvu, ako je vlasništvo zaista njihovo i ako je stečeno zakonskim i legalnim putem, u skladu sa Dejtonskim sporazumom i Ustavom Bosne i Hercegovine. Također, nijedan drugi narod nema pravo srpskom narodu određivati kako će on svoje objekte nazivati, isto kao što ni srpski narod nema pravo Bošnjacima određivati ime njegovog jezika, koje se u entitetu Republika Srpska svakodnevno osporava, posebno u obrazovnim institucijama.
I samo na takav način, poštovanjem principa drugog i izbjegavanje činjenja onoga što ne bi volio da se tebi čini, moguć je kvalitetan suživot, kakav se na mikrosociološkom planu, među običnim ljudima, stoljećima baštinio u Brčkom.
A dok traju historiografska i politička magnovenja o srpskim, bošnjačkim i hrvatskim kućama, dok se narodi štrecaju i na najmanje “ljuljkanje” ovog krhkog zajedničkog “broda na Savi”, nameti na vodu, struju, komunalije, parking, vrtiće i sve ostale aspekte života nesmetano se, multietnički i konstitutivno udaraju i srpskim i bošnjačkim i hrvatskim kućama u Distriktu, koje se upravo zbog toga, a i zbog ideoloških hilijazama, iz godine u godinu sve više prazne, uzaludno čekajuć’ svoje vlasnike da im se vrate iz dalekih zemalja Europe, Amerike i Australije.
Elvin Delić, samozvani poluintelektualac